De gaslighter.

U herinnert zich allemaal nog de uitspraak ergens ‘geen actieve herinnering’ aan te hebben. Het is een schoolvoorbeeld van iemand die gaslighting als middel gebruikt. De afgelopen weken werd ik geconfronteerd met een gaslighter die in alles Mr. Perfect is en zijn ongekende taalgevoel voortdurend gebruikt. Een bewust geuite beschuldiging, waar geen enkele onderbouwing voor bestond, werd na lang aandringen teruggenomen met een voelbaar vals excuus. Een dag later kwamen we er nog eens op terug en werd heel listig gesproken over een terloops geuite beschuldiging. Een week later werd er in een discussie over een verdwenen voorwerp dat op miraculeuze wijze door de gaslighter werd teruggevonden, overigens wel beschadigd, opeens de engelse term culprit in een antwoord verwerkt. Echter op een zodanige wijze dat het tegelijkertijd een beschuldiging richting mij kon inhouden. Deze gaslighter, niet voor niets Mr. Perfect genoemd, grijpt vaak naar ongekend formeel taalgebruik. Als een gemiddeld mens persoonlijke termen of namen van personen gebruikt grijpt deze gaslighter daarentegen naar formele benamingen c.q. de rol van mensen in een proces. Wat persoonlijk is wordt geabstraheerd om zo de indruk te wekken juist te handelen. Als het uitkomt wordt ook teruggegrepen naar de formele procesgang in plaats van alles in de geest van een document uit te voeren. Als niets meer werkt wordt er gewezen op de verantwoordelijkheid die eenieder heeft om een proces tot een goed einde te brengen. Een slim gekozen appel op de anderen om de aandacht weer af te leiden van hun eigen gedrag. Een verdwenen object dat door een betrokkene in goed vertrouwen was gegeven en volgens de gaslighter een ‘goede bestemming’ had gevonden, hoe verzin je het, strooide zand in de ogen van gever. De bestemming was uiteraard de gaslighter zelf.

Gaslighting is een zeer kwaadaardig proces. Als je zeker weet dat iemand iets gestolen heeft, en daar had ik mee te maken, en deze persoon beweert met een stalen gezicht dat voorwerp niet te hebben, een antwoord overigens dat al veel verraadt, en met de snelheid van het licht zegt zijn hand er voor in het vuur te durven steken, dan weet je dat de afwijking van de persoon tegenover je in zijn DNA verankerd lijkt c.q. is. Het problematische aan deze personen is dat ze hun hele leven met hun maskerade hebben overleefd en vrijwel niemand in staat is gebleken om hen zoveel tegenstand te bieden dat er maar ook enige kans op een doorbreken van dit patroon zou zijn. Er kan geen sprake zijn van wederzijds vertrouwen en zo beland je in een situatie waarin de gaslighter zijn gang blijft gaan, en veelvuldig terugvalt op zijn slachtofferschap, maar ook zo gewoon is te liegen over van alles en nog wat dat je slechts kunt hopen er goed doorheen te komen om daarna zo snel mogelijk afscheid te nemen.

Gaslighting in families kan een vergaande uitwerking hebben. Het maakt niet uit of de gaslighter een broer, zus, vader , moeder of grootouder of collega is. In alle gevallen is de uitwerking identiek. Het hele systeem wordt verziekt. De uitwerking op de mensen in het systeem heeft niets te maken met de afstand tot de persoon. Het is opmerkelijk hoeveel mensen in hun eigen omgeving het profiel van een gaslighter herkennen. Het is een ongrijpbaar fenomeen hoewel het in veel gevallen te maken lijkt te hebben met een trauma uit de vroege jeugd. Wie scherp observeert herkent in het gedrag van de gaslighter veel terug van het ‘magisch denken’, een fase die tussen globaal de 3-6 jaar optreedt. Het lijkt erop alsof iets van deze fase in gestolde vorm nog steeds voortleeft in de volwassene. Werkelijkheid en fantasie lopen door elkaar. Overigens kan u er dan ook van uit gaan dat de gaslighter niet altijd bewust handelt. Het is vanuit een diepe laag gestuurd gedrag waar de gaslighter ook zelf geen bewuste toegang toe heeft.

Het gedrag veranderen is volgens mij ongekend moeilijk. Bij jezelf blijven en voortdurend naar de precieze betekenis van gedane uitspraken vragen werkt. Geen genoegen nemen met een ontwijkend antwoord of het verleggen van de aandacht naar een ander onderwerp maar extreem sturend zijn om de gaslighter geen kans tot ontsnappen te bieden werkt. Het is wel zo dat als de gaslighter uiteindelijk kleur moet bekennen het veelal gebeurt dat er daarna een krankzinnige opmerking gemaakt worden die niets met het onderwerp te maken kan hebben en veelal ook beschuldigend van karakter is. Registreer het slechts en parkeer deze opmerking, niet op ingaan!