De roep om inperking van vrije meningsuiting groeit. In de EU is het monddood maken van David Icke een voorbeeld en meest recent is het geval van de Zwitser Jacques Baud zeker zo opvallend. Praktisch gezien is hij op de sanctie-lijst geplaatst vanwege zijn ‘destabiliserend activiteiten” , in dit geval het kritisch zijn over de oorlog in de Oekraïne hetgeen de EU typeert als “pr-Russische propaganda” Wat dit betekent is dat al zijn tegoeden zijn bevroren, het vrij reizen niet meer van toepassing is, niemand hem mag helpen met geven van voedsel. [1]
Het is nogal wat dat je iemand totaal gevangen zet door het afsnijden van alle financiële middelen zonder aan te hoeven tonen dat deze wellicht onrechtmatig verkregen zijn. Omdat er geen rechter aan te pas is gekomen is deze ingreep een ongelooflijke aantasting van een rechtssysteem. En dan komt een schrijnend aspect van de EU boven water. Hoewel individuele Staten van de EU aangesloten zijn bij de European Convention of Human Rights (ECHR) is de EU dat tot op de dag van vandaag niet. Een individu kan tot op e dag van vandaag niet naar het Hof in Straatburg gaan om een maatregel van een EU Institutie aan te vechten!
In dit dossier komen er heel wat aspecten ter tafel die nodig zijn om er een afgewogen oordeel over te vellen.
Laten we eens beginnen met propaganda. Als er iets duidelijk is geworden door het uitgebreide artikel dat op het “ substack Bomen en Bos “ is terug te vinden, dan betreft het een feit dat de NAVO een operationele tak heeft die zich richt op de bevolking om ze een duwtje de goede , gewenste, richting in te krijgen. Als burger van Nederland ben ik al jaren getuige van een reeks propagandistische uitingen die ons klaar moeten stomen voor een oorlog. Als zelfs het Sinterklaas-journaal gebruikt wordt om ons te doordringen van een ‘mogelijk onveilige nabije toekomst” , de prinses opeens verschijnt in leger-tenue, het Koninklijk huis zich er over uitspreekt, Navo secretaris-generaal Rutte een terloops gestelde vraag over de redelijkheid van onze inzet riposteert met “ zou u Russisch willen spreken in de toekomst”, dan is het m.i. een trend-breuk, nog niet per-se propaganda. Maar opvallend is hoe snel de meningen in Nederland gekanteld zijn en dat is gebaseerd op een feit dat de afwijkende meningen voornamelijk (vrijwel alleen) te vinden zijn op media zoals de nieuwewereldtv, blackbock en ook lighthousetv , en nog vele andere kanalen. Als de grote media-platforms zich verre houden van een kritische analyse dan lijkt dat een signaal dat er sprake is van eenzijdige , dan wel propagandistisch te noemen, berichtgeving.
Maar laat ik eerst eens een stap terug doen, van een afstandje proberen te kijken naar de grote trends van de afgelopen 20 jaar. De sociale media bieden in toenemende mate eenplatform aan iedereen. Waar we vroeger blind voeren op de informatie uit kranten c.q. opinie-bladen en voornamelijk nieuws gaarden via kanalen van de publieke omroep is dat radicaal omgeslagen in een chaotisch landschap waar op talloze kanalen meningen gedeeld kunnen worden. De meningsvorming die vroeger nog in de hand te houden was, zo typeer ik het nu even, is onderhevig geworden aan een onoverzichtelijk landschap van beïnvloedings-bronnen. Als er iets bedreigend kan zijn voor een gemeenschap als geheel dan is dit een onderwerp waar velen zich over willen en zullen buigen. En de angst onder de zittende macht (en tot op zekere hoogte zeker begrijpelijk) is dat de meest recente ontwikkelingen van AI iedere vorm van nieuws kan genereren een zeer bedreigende en potentieel de-stabiliserende factor. Persoonlijk vind ik het soms schokkend en bedroevend wat er op die fora geroepen wordt.
Maar propaganda is van alle tijden en ingezet om collectief de meningen te beïnvloeden. De ‘weapons of mass-destruction’ doctrine rondom de aanval op Irak was een geconstrueerd beeld waaraan ook de Nederlandse Inlichtingendiensten zouden hebben meegewerkt. Achteraf blijkt dat verhaal volledig verzonnen te zijn en is het een feit dat er propaganda is gebruikt om een invasie te rechtvaardigen.
Terug naar de maatregelen tegen Jacques Baud. In een zeer doorwrocht document , dat overigens ongelooflijk gedetailleerd en tegelijkertijd vaag is , valt te lezen hoe en waarom de EU sancties tegen natuurlijke personen uitvaardigt.
Om met de vaagheid te beginnen (p.4 van het document)
Articles 1(1)(a) Council Decision (CFSP) 2024/2643 defines the main target groups of naturalpersons subject to travel restricions under this Decision. The definition has an introductory part common to all groups. It reads as follows:
‘responsible for, implementing, supporting, benefiting from, involved in or facilitating actions or policies attributable to the Government of the Russian Federation which undermine or threaten democracy, the rule of law, stability or security in the Union or one or several of its Member States, in an international organization or in a third country or which undermine or threaten the sovereignty or independence of one or several of its Member States, or of a third country, through the following actions:’
The second part of the definition comprises a list of actions, among them ‘(iv) planning, directing, engaging in, directly or indirectly, supporting or otherwise facilitating the use of information manipulation and interference;’
Hier worden zulke generalistische termen gebruikt dat je je afvraagt wat de bedoeling van deze formulering is. De strekking begrijp ik, je wilt voorkomen dat er een eenzijdig door het Kremlin aangestuurde beïnvloeding plaats vindt. Maar waar het individuen betreft zijn hun eigen persoonlijke ervaringen in het werkveld bepalend voor de mening die ze hebben. En als die in het geval van Baud bepaald zijn door zijn jarenlange internationale ervaring dan lijkt mij het waard de luisteren. En hoe toon je aan of deze man daadwerkelijk het Kremlin naar de mond praat door eenzijdige beïnvloeding. In Nederland zijn er contacten tussen Ralf Dekker van FvD met Rusland, dat ontkent hij niet. Maar wat de inhoud van die contacten precies behelst en in hoeverre hij beticht kan worden van propaganda is mij niet duidelijk. In een aantal politieke debatten verkondigt hij een zienswijze die niet afwijkt van wat Jeffrey Sachs en John Mersheimer vertellen over de nuances in het debat omtrent de Oekraiene. De Maidan revolutie als een resultante zien van Amerikaanse inmenging, en dus wellicht een onvermijdelijk ingrijpen van de Russen daarmee bewerkstelligend is geen ‘afwijkende dan wel propagandistische” mening te noemen.
Ik ga me er in de komende tijd meer in verdiepen maar blijf op dit moment met het idee zitten dat er te vergaande maatregelen tegen individuen mogelijk zijn waar niet direct een rechtsgrond voor is aan te wijzen. Immers, het recht op vrije meningsuiting, is een voorwaarde voor een vrij functionerend samenleving.
[1]
Of inderdaad alle bronnen bevroren kunnen worden is dubieus. Het document waar ik eerder naar verwees stelt dat er toch een minimum aan levensvoorwaarden bestendigd moeten worden.
